|
ارواښاد کانديداکاډميسين استاد نوميالى د حاجی
ملا محمدنعيم اخوند زوى دغلام محى الدين
لمسى
څه كم نهه اويا كاله وړاندې
( د ۱۹۲۸
ز د فبرورۍ
په ۱۹
مه ، د
۱۳۰۶
ل
ل كال د سلواغې
د مياشتې په ۲۹
مه ) ) د
كندهار په ښار کې د معروف ولسوالۍ په
اليزيو پورې تړلې په يوه روحاني كورنۍ
كې نړۍ ته سترگې
پرانيستې وې ،
د وخت
د متداوله
او مروجه علومو
زده كړې يې له
خپله پلاره چې ملا طبيعته سړى تېر شوى
دى او همدارنگه د سيمې له نورو
استادانو څخه او د جنوبي پښتونخوا په
مدرسو
كې تر سره كړې دي . ځواني يې په طالب
العلمۍ او ملايۍ كې تېره شوې ده ، د
كندهار ښار
په بيلابېلو
ښوونځيو او لېسو كې
يې د اد ب او منطق د استادۍ
سپېڅلې دنده درلوده . د وخت داستبداد
ناسم چلند او
دغه
راڼه ستوري ته ،
د كومې تعليمي ــ تحصيلي
موسسې د فراغت د سند
چې له دوستانو سره به يې په مجلسو كې
په هكله ورته د
((كاغذ)) خطاب
كاوه ، د دغه كاغذ
د نه درلودلو بهانه نيول ، او د
تورتمپالو لخوا د ده د پرمختگ مخنيوى
د دې سبب شو چې
د څه مهال لپاره
د انزوا او گوښه
نشينۍ حالت
اختيار كړي . راوروسته
كابل ښار ته په
راتگ سره يې ، څه موده په
گمرك كې دنده درلوده ، د پښتو څېړنو د
نړيوال مركز سره يې همكاري درلوده ، د۱۳۵۷
بدلون څخه وروسته د بيهقي د كتاب
خپرونې
موسسې
د رياست دنده ورپه
غاړه شوه ، د
افغانستان د
علو مود
اكاډمۍ غړى شو ، څېړنو يې رسمي بڼه ونيوه
او د علو اكاډمۍ د ختيځ پېژندنې د
انستيتوت غړى او بيا مشر وټاكل شو ، د
علمي
القابو د وېش پر مهال
د كانديد اكاډميسين
پر لقب ووياړل شو ،
د
تېرې پېړۍ
د وروستۍ لسيزې په
لومړيو كې
دنورو څېړنو
لپاره
د منځنۍ اسيا
جمهوريتونو
ازبكستان
او تاجكيستان
ته لاړ ، دا
چې د دغه وروستي
جمهوريت
حالت او
زموږ د
هيواد بد حالت
يو له بله په سيالۍکې کم نه وو نو
له
مجبورې ورځې
د
روسيې
د پتر بورګ او بيا د مسكو ښار مساپر
شو ،
هلته
يې
څو
ځله
خواره
واره
افغان فرهنگيان
راټول كړي دي
او
د
افغان
فرهنگي
ټولنو بنسټ
يې
ايښى
دى
. په كال
۲۰۰۰
زېږديز ډنمارك
ته
كډوال
شو، تر څو هورې مرگي
ارام
پرېنښود او د اجل
استازي ته يې لبيك ووايه .
انا للــــه وانا اليـــــه راجعــــون
ارواښاد د انساني ژوندانه په اړه خپل
ځانگړى فلسفي ــ اخلاقي ليد لورى او
دريځ درلود ، په رښتينولۍ او سپېڅلتيا
مين و، د فكري استغنا څښتن و . د انسان
لپاره د انساني فكر او په انسانستان كې
د اوسېدو ټينگ پلوى و .
هوډمن و ، خوځنده و ، استراحت طلب
نه
و ، ان
په
دغسې عمر كې
چې
ډېري
د
راحت
په حرص اخته شي
، ده
په نورو څېړنو
او د خپلو
پخوانيو ، د زلميتوب
د نيمګړو او نابشپړو
څېړنو په
بشپړېدو
پسې مټې
نغښتې وې .
د باوقاره ژوند په اوږدو كې
يې د
هېواد د نورو ډېرو وياړمنو فرهنګيانو
د
استادۍ وياړ درلودلى و .
خپل ډېري
اثار يې
د
ټايپي ــ طباعتي
غلطيو له ريسكه
ساتلي
او
خپله يې
په لاس په ښكلي ليك كښلي دي ، چې
د پوره حوصلې او ښه ذوق څرگندونه يې كوي
.
د افغان
مطبوعاتو
سره يې په ځانگړي توگه د كندهار د طلوع
افغانه سره يې
له
هماغه
ځوانۍ
راهيسې
ښه پاللـــــه . د علومو اكاډيمۍ
په چوكاټ كې
د
څېړنيزو
پرژو سربېره
يې ، پښتو
ژبه په
نورو
ډېرو
ښو او ارزښتمنو
اثارو وپسوللــه . په پښتو ژبه
كې
د تخونو
يا
چستوشكو
د ژانر د
زړو
په
ايښودو
او
روزلو كې
مخكښ شو . د څېړنو هاغو
برخو ته چې چا
د لاس وهلو او نږدې كېدو
جرائت
نه شو كولاى
،
لاس ورغځاوه
او
په
ټينگ هوډ يې
تر سره كولې
.
د ژبود زده كړې
په باب
يې هېښوونكې
وړتيا درلوده
،
د پښتو او پارسي
ژبو
سربېره يې
، اردو
، عربي ، انگرېزي ، روسي
او ډنماركي ژبې
ښې
زده وې
، داسې چې نه يوازې
يې
د دغو ژبو
له اخذونو څخه په خلاص مټ گټه
اخيستاى شوه ، كله كله به يې په
دغو ژبو
د خپل شعر طبعه هم ازمويله .
د هېواد په دننه او بهر كې يې د مطبوعاتو
له لارې د چاپ شوو ليكنو او څېړنو شمېر
ښايي سلگونو ته ورسيږي . په دا وروستيو
كې يې ليكنې پخپله په كمپيوټر ټايپ او
بېلابېلو وېب سايټونو ته به يې د خپراوي
لپاره استولې .
يو شمېر
اثار يې
چاپ شوي دي ، او
د
نورو ناچاپو اثارو يې
د چاپولو
او خوندي كولو
هيله من
يم .
ماته
يې دغه
چاپ
او ناچاپ اثار
مالوم
(معلوم)
دي :
چاپ :
۱ـــ
انسان
او تكامل
( ژباړه ،
په كابل كې چاپ )
۲ـــ
هند د لومړي کمونيزم څخه تر مر ئيتوب
پورې ( ژباړه )
۳
ــ
د پښتو ادبياتو د تاريخ يوه
تيوريكه طرحه
(
څېړنيز
اثر ، گستتنر ، كابل )
۴
ــ
دوېش سيسټم
( څېړنيز
اثر ، گستتنر ، كابل )
۵
ــ
دافغانستان توکمونه (ژباړه، سريزه او
تعليقات ،
كابل
)
۶
ــ
د ميتودولوژۍ تاريخ
( ژباړه، سريزه، لمنليکونه
او
تعليقات ، كابل )
۷
ــ
د پښتنو د ټولنيز
تاريخ
مبادي
( څېړنيز
اثر ، مسكو )
۸
ــ
د كوډو سرنوشت
د علمي
پلټنې په رڼا كې
( څېړنيز
اثر ، مسكو )
۹
ــ
الپې
ليلا
يا
زر او يوه شپه ، لومړى ټوك ( د ختيځ
د نامتو ولسي كيسو
ژباړه ،
مسكو)
۱۰
ــ
الپې
ليلا
يا
زر او يوه شپه ، دوهم ټوك ( د همدغو
نكلونو د ژباړې بله برخه ،
مسكو)
نا چاپ :
۱ ــ
الپې
ليلا
يا
زر او يوه شپه ، ( د همدغو ولسي كيسو د
ژباړې پاتې برخې
په دريم ټوك كې د چاپ لپاره )
۲ ــ بانډار
لومړۍ مجموعه ( د ده لخوا
په
پښتو ژبه كې
د تخونو يا چستوشكو د
نوي
ژانر په قالب كې د خوندور
نظمونو ټولگه )
۳ ــ بانډار
دوهمه مجموعه ( د همدغه تخونو دوهمه
ټولگه ده . )
۴ ــ هزار
ويك قتقتك ( د تخونو يوه بله ټولگه
ده . )
۵ ــ هغه پلا او دا پلا ( يوه سفر نامه ده . )
۶ ــ زما دپوهنې حدود د حقيقت په مخ كې ( د
ژوندانه په باب د ده د فلسفي نظريو يوه
ټولگه ده چې له نن څخه پنځوس كاله
پخوا يانې د
۱۹۵۶
ز كال ليكنه ده . )
۷ ــ د افغانستان د ايتنوگرافۍ په باب يوه پلټنه
۸ ــ د مختلفو موضوعاتو په باب يو شمېر نا چاپه
ليكنې .
ډاكتر ج ـــ سمون
مسكو، د
۲۰۰۶ ز كال د اكتوبر څلورمه
|
