
لطيف بهاندـــ مسکو
10.02.13
د
اجمل خټک
په وير کې
( ۱۹۲۵
-
۲۰۱۰
)
ځان مې په در کې کړو درته خاورې
په خټ خټ خاندې ژړا مې ناورې
يو ورځ به غږ شي چې ((خټک))ومړو
که ناورې ناورې،هم به دا واورې
اجمل
خبر
خورا لنډ و:
((سياسي مبارز ، ليکوال او شاعر اجمل خټک
په حق ورسېد)).
خو غم يې خورا دروند و،خو ماتم يې خورا
ژورو،خو وير يې خورا اوږد و،خو زورېدل يې
خورا نه زغمېدونکي وو،خو شېبه يې نه
هېرېدونکې وه.
ددې خبر په اورېدو سره يو وار بيا حيران
شوم او دې ته مې پام شوچې
زه ددغه وير او ماتم د ښودنې لپاره توري
موندلي
نه
شم.
إنا لله وإنا إليه راجعون
تر هغه وروسته مې بيا دهغه ،د اجمل، خپل
څو ټکي راياد شول او په څه لږ بدلون سره
مې د خپلو لېونو ساندو سره د ملګرتيا
لپاره د غاړۍ کړۍ کړل:
ديوه ژوبل احساس څړيکې،د زخمي غيرت
غورځنګ،د اولسي جونګړو شين اسويلی،د غربت
ترخه تجربه،د سرمايې دناکردو نه ځپل
شوی،دغاوره اقتدار نه زورېدلی او
دپښتونولۍ ژوراحساس ،نور نو زغم پرېښود.
که څه هم د ازادۍ دښمنانو دهغه د ژوند په
اوږدو کې له آزادۍ نه د غچ اخېستو په تکل
په وار وار سره دده دسر دغوڅېدو تکل کړی
و،خو هغوی په دې پوهېدل چې ،دغيرت چغې د
سر په غوڅېدو نه آرامېږي.
خو په هر حال دا به دلوی خدامهرباني او
پيرزينه وه، چې دهغه له بركته وكولای شو
،دخپلې ژبې دغه شان شاعر ولمانځو،و يې
ستايو او د زړه په كوركې ورته دميني نغري
ولګوو او زه هم په تته رڼا کې په ژړا
ژړا دلايق دا کرښې چې پوهېږم بل چا او بل
ارمان ته يې ليکلي د خپل غم د سړولو لپاره
ځانسره تکرار کړم:
مړ شو قهرمان له خپلو تږيو ارمانو سره
ونړيده غر له خپلو پټو زلزلو سره
داسې زلزلې چې پلنېدای پراخېدای نه شوې
ځمکه بې احساسه وه،دباندې راوتی نه شوې
دپ وو،ټول غوږونه،دچا غوږ ته رسېدای نه
شوې
لرې وه دنيا ،لويې دنيا ته غځېدای نه شوې
تنګه وه فضا ،په خپل محيط کې يې مستي وکړه
بل ترې لاندې اور و،تمېدای غلې کېدای نه
شوه
وې چاوده ګوګل،به خپل ضمير کې يې مستي کړه
سر يې ترېنه واخېست،اوسيلو زبر دستي وکړه
ودرېد هغه زړه چې،ستر يې هيلې ارمانونه وو
ستره يې دعوا وه،بې پايانه مزلونه وو
مل يې له هر توپ سره،دسرو وينو موجونه وو
مخ ته يې هر ګام سره کوهۍ،ګړنګونه وو
ټپ شو دبشر په دردو سوی د رحمت څراغ
مړ شو دجهاد او دايمان او دعزت څراغ
*****
څو چې يو زلمی وي،ستا په پلونو به پلونه
ږدي
څو چې يو افغان وي،ستا په قبر به ګلونه
ږدي
پېغلې به له اوښکو،ستا په خاورو سره
لالونه ږدي
موښي به مخونه،ستا په پښو به اوربلونه ږدي
څو چې زمان درومي،يو په بل باندې کلونه
ږدي
ستا مجسمه بشپړوي،ستا هيکلونه ږدي
اې په ارمان تلليه زموږ ستر او قهرمان
وروه!
اې زموږ دعقل اوعقېدې او د ارمان وروره!
***
غرونه،دريابونه،آسمانونه ژړوی نه شم
ستا د دښمنانو برجلونه نړوی نه شم
ستا غمو مې ملا راماته کړې ترې وتی نه شم
سوځي مې هډوکي،ستا دردونه هېروی نه شم
جوړ به درته قصر دشعرو کم ابدي به شي
لوی به شی،ژوندی به شي،سمبول د ازادي به
شي
لايق ـــ يادونه درومندونه
هغه د پښتو ادب په تاريخ کې ،دغيرت چغه
وه،هغه دپښتانه شعراپه بهير کې د ژوند او
فن خاوند و،هغه په کجکول کې سرې غونچې
ګرځولې،هغه هغه باتور و چې
د غاور له ظلمه يې
ځان دا زه پاګل نوماوه،هغه نه يوازې ځنډ
او خنډ منل،
خو همهاله يې و دو خت چيغه درلوده،هغه د
افغان په ننګ کې ،باتور و او
د
ژوند چغه يې جګوله او دا ټول هغه را اخلي
او هغه ته وايی:قيصه زما د ادبي ژوند.
که څه هم هغه وخت چې اجمل شاعري پيل
کوله،کېدای شو هغه به په هغه کچه چې ښايي،له
نړيوالو ادبياتو سره اشنا نه و،خوبيا هم
دده افکار او نظريات له ځينو دغو شاعرانو
سره نېږدې ګڼلي شو:
۱-
الماني شاعر،ليکوال، او ناقد
برتولت برشت
،۱۸۹۸
–
۱۹۵۶.
۲-
د چيلي نوميالي شاعر
پابلو نرودا
،۱۹۰۴-
۱۹۷۳.
۳-
دفلسطين انقلابي اوپه
خلکو مين شاعر
محمود درويش،
۱۹۴۱
–
۲۰۰۸.
۴-
دشوروي ستر شاعر ولاديمير ماياکوفسکی،
۱۸۹۳
–
۱۹۳۰.
خو د اجمل او
د
دغو
څلورو
شاعرانو توپير دادي چې ددغو شاعرانو په
ځنازه کې،دهغو په يادونو او لمانځنه کې په
لسګونو زره تنه ،له ساده بزګر
ه
تر جمهور رئيسانو
پورې ګډون کوي،خو زموږ دشاعر او نوميالو
ياد اول څوک نه کوي او که يې وکړي هسې
ګوته په شمارکسان او لېوالان به وي.
ددې علت دادي چې موږ ګډ ارمان نه لرو،موږ
لا دوېښتيا او ځانپېژندنې پېر او دوران ته
نه يو رسېدلي.موږ په ډلو ويشل شوی يو او
ان دلمانځنې لپاره هم ،هغه جومات ته نه
ورځو چې ګواکې دښمن او په لنډه توګه تربور
په کې لمونځ کوي.
په هر حال اوس خو دا څرګنده ده چې هغه
شاعر و،لوی شاعر،بې ساری شاعر،هغه شاعر چې
زموږ په ادب کې د بدلون،د اوښتون ،زړو
قالبونو د ماتوونکي او ديو دور پيلوونکي
ګڼل کېدای شي.
دهغه دشعر تر ټولو غوره ځانګړتيا
خوږوالی،مينه ناکتوب او هممهاله سره هڅېدو
او پاڅېدوته بلنه وه
-مبارزې ته بلنه.
دهغه کرښې دهر هغه چا په خيال کې دښکلا
منارې جوړوي چې د وېښېدوتکل او دښکېلاک
اوزبېښاک په وړاندې د درېدو ارمان يې
درلود.
دهغه غږ او چغه په خپل وخت کې تر بل هر غږ
او چغې لوړ او همهاله خواږه او ماتو او
ارمانجنو زړونو ته د تسل انګازې جوړولې.
که دهغه د شعر له ښکلايزه اړخه چې په
پښتو ادب کې دحماسي او غزليز ادب له سر
لارو يو سر لاری دی تېر شو:
-هغه د خواريو،زاريو او ننواتو تصويرو.
- له خپلې مېنې او خاورې سره د مينې په
تور په زندانونو او تيارو کې پاتې کېدل و.
-له اقتدار او غاصب سره نه پخلا کېدل و:
د خوشال له خاورې پورته يو نغمه شوم
بل مشال په اباسين او تاتره شوم
سٌرې!پوه شوې؟دغيرت چغه سور اور وم
چې تا څومره رانغاړم.سره لمبه شوم.
- پر بري ايمان او په راتلونکې باورو:
نوی ژوند
وخت بې وخته يو وږمه چېرته نه راشي
ترې پيدا زما په مات وزر کې سا شي
معلومېږي چې زما بڼې الوري
ترينه مخکې به يو نوی ژوند پيدا شي
خوږه
تجربه
دچمن نه شين لوگي په بره خېژي
د ګلونو اسويلي رامعلومېږي
اې پنجرې ستا ديخ سيوري بلا واخلم
دلته بوي دپسرلي رامحسوسېږي
- کډه کېدل او له خپلې مېنې شړل کېدل و.
-ژور تفکر او په نويو تصوېرونو کې دځپل
شويو ارمانونو انځورول و.
-سره له ټول سياسيته ،د نازکو خيالونو
دتصويرونه،نه هېريدونکی انځور و:
په دې ازغو به سر وي چېرې اېښی زما ګل
داځکه يې دسوي زړه پولو کې ځايوم
ساقي!دچا دمينې ياد پرې لا لمبه کوم
داځکه دلمبو اوبه له حلقه تېروم
.
-سره له ټول فلسفيوالي،بيا هم د بې سارو
تصويرونو ،ښکلی تصوير و.
-د پښتني روح سپړنه او انځورونه وه.
- له ټول زغم سره سره ،پوښتنې وې:
زما جونګړې کې چې ډيوه بله شي
ستاسو په زړونو دا تيارې ولې شي
چې زه دبار لاندې سل اخلمه
دستاسو وچويلی تراوه ولې شي
.
دهغه شعر ځکه د خلکو خوښېږي چې ژوند ته
ډېر نېږدې دی،دهغه شعر تصنع نه لري.
هلته وزن ساده،توري سندريز،تصويرونه ژوند
بښوونکي.دهغه
زياتره شعرونه نه دسپړنې بلکې د بدلون
ارمان لري.بدلون په شعري جوړښت کې او
بدلون دهغو په انځورونه کې.
دهغه دساده شعر او سندرو تر شا،دهغه دشعر
په تورو تورو او کلمو کې يو پرتم نغښتی
دی.
دهغه شعر دليلا او مجنون او داستاد شپون
په وينا دسقراط او افلاتون خبرې ،هغه هم د
لاپو او ځانستاينوپه بڼه نه دی،دهغه شعر
دښکلايزو اميلونو په ملتيا د ژوند او
خوځون،د ارمان او هيلو،دمينې او انسان سره
دلېوالتيا
او يو اوښتون دغږ
شعر دی.
دا به يې ځای وي او شاعر لايق په اجازه
راکوي چې دهغه ،هغه دوه شعرونه دلته
راوليکم چې نيمه پېړۍ پخوا يې اجمل ته
ليکلي و،خو زېری يې لا اوس هم ټولوته ،د
اجمل مينه والو ته،دهغه دژبې مينه والو ته
،دپښتو شعر وينه والو ته د نوښت بڼه
لري:
شاعر ته
لومړی پيام
اې دبندو او زولنو شاعره!
دوږيو تږيو پښتنو شاعره!
لادرکې شته دي،څه سکروټې کنه؟
دپرونيو سرو لمبو شاعره!
***
ستاپه سندرو اوس قامونه خوځي
ګوره چې غلی نه شې،هېر نه شې
زه دآسمان لوبه بدله وينم
ګوره له خپله هوډه تېر نه شي
***
له هر آوازه سيلاونه وزي
له هره شعره زلزلې خوځي
له هرې چيغې د مردانو سره
د ژوند او هيلو قافلې خوځي
***
وچه بيديا به سره ګلونه راوړي
په هديرو کې به خندا خوره شي
ددې تيارو ځمکې په ګېډه کې به
دپښتني تورې برېښنا خوره شي
***
په لوړو څوکو،تورې وريځې خوځي
په درانه نس کې سيلاونه لري
په غصه شوي،دردېدلي زړه کې
ځوانې څپې او تندرونه لري
***
د هرې تالندې،آوازکې ګوره
د نوي عصر پيغامونه لېږدي
دغرو د سره افق نه پورته ښکته
دنوي ژوند انقلابونه لېږدي
***
دهندوکش دباران هره قطره
مخ په اټک او اباسين درځي
دلته دتللو بله لاره نه شته
هرڅه چې خوځي.لکه سيند درځي
***
دسحر باد چې ستا باړخو مچوي
دغه زموږه .اسويلي دي کنه
ستا د زړګي داغونه غوټه ويني
ګلونه زموږ دپسرلي دي کنه
***
پام کوه ګوره درنه مړاوي نه شي
دا به باغونو ته رنګونه ورکي
دپښتنو د اوربل نذر يې که
چې عاشقانو ته رنګونه ورکي
***
دتامستي د هندوکش ترانه
زما نڅا د اباسين سندره
راځه چې جوړه کړو،په په دواړو زړونو
يوه غوټه شوې،پښتني خبره
***
راځه چې نوې پيالې وکړنګوو
راځه چې خلکو ته سوماورکو
راځه دې ورکوو،دربدرو لره
جذبه د مينې او وفا ورکو
***
راځه په غرو کې آزادي ويښه کو
راځه چې خاورې ته احساس ورکو
راځه په شپولو کې برېښنا خوره کو
راځه چې کاڼو ته حواس ورکو
***
پام که له خلکو نه بيعت مه غواړه
راځه چې موږ دوی ته بيعت ورکو
راځه د خلکو دعزت لپاره
په قربانۍ کې خپل عزت ورکو
***
ستا زړه که سوی.زه يې لاسوځم
ستا فريادونه ته طاقت ورکوم
زه يې انګاريمه داغونه ږدمه
دغيرت چيغو ته قوت ورکوم
***
هره څپه چې په لنډۍ کې خوځېږي
دتا دګرمو وينو شور ښيي
هرنوی باد چې په وطن خورېږي
دتا دځوانو هيلو زور ښيي
***
څوک وايي دا چې ته شعرونه ليکې؟
څوک وايی دا چې ترانې جوړوې؟
شاعر خو هسې ښکلی حسن ستايي
ته ستر انسان يې زمانې جوړوې؟
***
څه دی دا ژوند،دا لنډکی اوسېلي
چې د يوې ګرمې چيغې زور نه لري
راځئ
دا زړونه سپو ته وغورځوو
که چېرې اور نه لري،شور نه لري
***
ګوره!تياره دی ،ورخطانه کړي
اجمله شپې پسې خو لمر راځي
زه چې دخپلو پېغلو وروځي ګورم
ماته په سترګو کې خنجر راځي
***
اجمل ته
دوهم پيغام
اې خوږه ياره!دغمونو آشنا
دحوادثو دکلونو آشنا
ته داټک دسرکشيو ګواه
زه دپامير د توپانونو آشنا
***
غېږه که خلاصه چې آشنا درځي
کاروان دمينې او وفا درځي
ستاسې د تورو دجګړې ډګر ته
پيغام دفتحې د سبا درځي
***
د غلامانو دځينځير سازونه
زموږ په غرو کې ولولې خوځوي
دا نوې نوې تقاضا د زمان
دولسونو رګ او پلې خوځوي
***
شعر چې ليکمه لمبې وهي
لکه آمو شي او څپې وهي
دا دبېلتون په اور کې سوی زړګی
چې تا راياد کمه،نارې وهي
***
زړه رانېږې کړه چې څه اور درکم
د شور دپاسه ،نوی اور درکم
مټ له پولادو سره وجنګوه
زه به دې جنګ ته نوی زور درکړم
***
په دې تيارو پسې رڼا راځي
ميدان د تورو نن سبا راځي
دبېلتانه د تورو لړو له شا
شغله د سترګو دآشنا راځي
***
دنړۍ باده مستانه راځه
زه دمستۍ څو ارمانونه لرم
دلېونيو
دمحفل نذر ته
په زړه کې پټ څو پيغامونه لرم
***
اې داېرو لاندې مخفي اوره
لږمې رسوا که،زه رسوا ښه يم
پټه نغمه يم دفطرت په زړه کې
تر دې يوه چيغه برالا ښه يم
***
ما داکمکي غمونه-نه غموي
زړګيه مالره لوی غم راکه
سر مې کوچني صنم ته ،نه کوزېږي
يو بې همتا غوندې صنم راکه
***
راته ښکارېږي چې اوس لمر خېژي
دشپې لمنې کې رڼا ښکاري
د زړه کړکۍ چې څنګه خلاصه کمه
منظر د نوې پښتونخوا ښکاري
***
دآزادۍ د موزيک مستې څپې
لکه سيلاب په پېښور درځي
غوږونه پرانېزه دردمنه آشنا
ګوره چې څومره زورور درځي
***
دلته هاتيانو ته کړۍ لوېدلي
خو اوس مستي کوي،کړۍ ماتوي
دآزادۍ نه راوتلی فرياد
دا پرونۍ زړه نړۍ ماتوي
***
د هندوکش لمن کې نوي ګلان
راغوړيدلي دي،وږمې خوروي
د سړو غرونو په ذره ذره کې
راغورځوونکې زلزلې خوروي
***
ستا چيغې اورم خو ترور نه يم
ځکه زه ګورم چې دوا درځي
د تورې شپې له تيارې مه وېرېږه
سپېدې چاودلې دي سبا درځي
۱۳۴۶
د هغه تر ټولو نه لويه نيکمرغي په دې کې
وه چې هغه،هغه شاعر و چې په خپله شعر پر
هغه مين و.شعر دهغه ګوګل راخوټاوه،شعر هغه
ته ګونډه کېده او شعر له هغه سره ژبه کړې
ده چې له هر چانه به په ښه توګه او په
شاعرانه بڼه دده ياد ژوندي ساتي.
د اجمل دا غزله هم زما ددې ګډوډو خبرو
لپاره ښکلايز پای:
هلته !ئينه
کې خپل بشر وګوره
دلته سينه کې غوڅ ځيګر وګوره
!ئينه
څه پېژني ستا نازونه
راشه زما دزړه پرهر وګوره
څه دآشنا په خيال کې هلته تېر شول
دلته سينه کې درزهر وګوره
خپله له خياله په هوا کې ګرځې
په ما دې غم لکه دغر وګوره
لکه بادام سوری سوری دی زړه مې
راشه نخرې دې دنظر وګوره
رندان مې خاورو نه پيالې جوړوي
دخمارو سترګو اثر وګوره
واعظ!خير دی،بيا مې ګرم وګڼه
اول راځه ځما دلبر وګوره
تل به دې وې چې زړه دکاڼي لرم
هغه اجمل دې په خپل در وګوره
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
عبدالغفور لېوال
موږ ولې اجمل خټک
يادوو؟
زه
د یوه بل نسل استازی یم، د جګړې د نسل،
دمحرومیتونو د نسل او داور او ایرو دنسل.
تل له موږ سره دا پوښتنه شته،
چې پاچاخان (فخر افغان خان عبدالغفارخان)
د هغه ملګري او اجمل خټک، چې همدا څو ورځې
مخکې یې له موږ څخه سترګې پټې کړې، زموږ
لپاره څه ډول خلک وو؟ او ولې باید زموږ
نسل د هغو درناوی وکړي؟
زموږ نسل په داسې وخت کې د شعور تجربه کوي
،چې د نړۍ ترټولو دبدقسمته قوم غړي یو.
پښتون نن پر سره تبۍ ژوند کوي، د زمکې پر
سر دوزخیان همدوی دي، هره ماشه چې کش کېږي
د پښتون سینه سورۍ کوي اوهر ګوګړ، چې د
ورانۍ په نیت بلېږي، د پښتون ښوونځی او
کور سوزوي، دا ولې؟
پاچاخان، د هغه ملګري او ملنګ اجمل خټک
لسیزې لسیزې پخوا په دې پوهېدل او له دې
غمه د ساتلو او بچ کولو ارمانونه یې په
زړونو کې وو، یوازې ارمان نه ،بلکې دوی
عملي مبارزې هم کولې، دوی پښتنو لره هېواد
غوښته، ډوډۍ یې غوښته ښوونځي یې غوښتل او
ویښ شعور یې غوښته، ځکه د همدې اړتیاوودنشت
له امله موږ داسې شوو، دغو مشرانو زموږ د
نسل غم خوړ، تر هغو چې همدې غمونو دوی
وخوړل.
غټان غټان نیکان نیکان پیدا دي
دوی خو له ځایه جنتیان پیدا دي
ځئ
چې هغو لره جنت وګټو
څوک چې له موره دوزخیان پیدا دي
لکه چې موږ له موره دوزخیان پیدا یو، موږ
چې وژل کېږو، موږ چې رټل کېږو، موږ چې بې
کوره کېږو او خدای مه کړه بې هېواده کېږو
او تر ټولو لویه بدمرغي، چې زموږ ښوونځي
راسیزل کېږي.
ارواښاد اجمل خټک همدا موږ ښيي، هغه او د
هغه سلف پاچاخان زموږ لپاره دجنت ګټلو
خواري کوله، جیلونه یې تیرول او شکنجې یې
منلې.
خو زموږ پر جنتي افغانستان لاهم اور بل دی
او لاهم موږ د جګړو دوزخ کې سوزو. زما د
نسل لپاره د اجمل خټک سیاسي دریځ او مقام
د پېژندو دی که نه ،خو د هغه پیغام زموږ
لپاره ډېر مهم دی او ځکه خو موږ اجمل خټک
یادوو.
د هغه ارمان، د هغه پیغام او د هغه مبارزه
پای ته نه ده رسیدلې، بلکې نوې پیل شوې ده،
موږ اوس د اجمل خټک او د هغه د نورو
مشرانو په څېر په زرګونو او لکونو مشرانو
ته اړتیا لرو، موږ تر اوبو، تر ډوډۍ او تر
هوا ډېر داسې مشرانو ته اړتیا لرو چې موږ
یووالي، ښوونځي، سولې، پرمختګ او د ملي
شعور لوړیدو ته وروبولي .له روانې بدمرغۍ
څخه زموږ د وتلو لاره همدا ده، موږ باید د
پښتون ملت مشرتوب رامنځ ته کړو او له دغې
بدمرغۍ څخه ځانونه وژغورو، ددې بدمرغۍ غم
دومره زورور و، چې د اجمل خټک په څېر
مشران یې رانه وخوړل ،خو هغه دده خپله
خبره ده چې :
راځئ
چې جمع شو ملګرو څو جامونه وڅښو
د می یادونو کې د وخت ترخه ګوټونه وڅښو
ددې راخور تورتم علاج ته به د شمعې غوندې
د ځیګر وینه کړو لمبه لکه اورونه وڅښو
اروایې ښاده یاد یې ژوندی!
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
اى پښتنو هير نه كړئ دا ستاسې ملنگى
»خټك
«
وخت به درنه داسې ليونى گورئ بيا هم غواړي
اجمل خټك – گلونه تكلونه

له
نن څخه د لږو ډير څلويښتو كالو پخوا خبره ده ، د مكتب د لومړي،
دوهم او دريم ټولگى د وختو كوچنى وم، چې د لېسې د لوړو ټولگيو زده
كوونكو او ځينو ښوونكو به مټينگونه اومارشونه جوړول، كله به يې ويل
، نن د كارگر ورځ ده ! بله ورځ به يې ويل نن د پښتونستان ورځ
نمانځو! او ور پسې به بيا بل مناسبت وو، هغه وخت ځينو
شعرونو او ترانو د دغو مټينگونو او مظاهرو خواته د خلكو توجه او
تجمع زياتوله او په مټنگونو كې يې خاصه ولوله او جذبه پيدا كوله
. وينا والو به دغه نظمونه له ياده ويل او چا به فكر كاوه ، چې
دا د دوى خپل شعرونه دي . له هغه وخته مې ددغه يو شعر دغه
بيتونه په ياد دي :
د لويو لويو قدرتونو ربه
يو تمنا ده اوريدى شې كه نه
ستا د سكڼي سكڼي ماښام نه لوگى
د چا د زړه لوگى ليدى شې كه نه .......
هسې نه چڼ د خولې ويستل كفر شي
هسې نه تاته ژړېدل كفر شي.....
ستا د جنت د نعمتونو نه ځار
زه درته وږي په جهان ژاړم
ستا د دوزخ له لړمانو توبه
زه درته دا لړمانان ژاړم
ستا په رضا زما رضا ده ربه
كاڼي هم نس پورې تړلى شمه
خو چې بل ښامار له خزانو ووينم
اخر انسان يم څنگه غلى شمه.....
زه بيا ورسته پوه شوم ، چې دغه جذبات او ولولې د»غيرت
په چغه
«كې
د اجمل خټك د ترانو له حرارته وو .
نسلونه ، وختونه او سلطنتونه بدل شول ، د غيرت
چغه لا هماغسې ولوله جوړونكې او احساس پارونكې ده، خو په ډيره
خواشينې د غيرت د چغې بلبل ، ملي انقلابي حماسه پارونكى شاعر او
ليكوال ، د لرو او برو پښتنو د تاريخي، ملي او قامي يووالي ،
بيدارۍ او خپلواكۍ د خوځښت سالار او نه ستړى كيدونكى مبارز د
غفار خان د خدايي خدمتگارۍ دلارې ملگرى اجمل خټك له دې نړۍ و
كوچېد.
انالله
و انااليه راجعون
ښه خو دا چې د چا نوم په كې ياديږي
په فاني دنيا به نه وي ژوندى تل څوك
خ . خټك
په روسيه كې مېشت افغانان د ستر قامي ، ملې ،
سياسي او فرهنگي مشر اجمل خټك په مړينه غمجن دي، له لويه خدايه
ورته د مغفرت او معلى جنت غوښتنه كوي ، د لرو برو پښتنو، ټول
افغان ملت او په سيمه كې د ملي يوالې ، خپلواكۍ، سراسري بيدارۍ
، ترقۍ او تمدن د لارې ټولو لارويانو ته د تسليت په وړاندې
كولو، هغوى په سراسري وحدت كې د اجمل د لارې او ميراث پاللو ته
رابولي .
د خټك هېواد دې ولې گلزار نه وي
پښتنو كې ډير ښايسته ښايسته ځوانان دي
اجمل خټك
د استبداد او استكبار پر ضد د زړه ور ، ژبه ور او
مستغني مبارز اجمل خټك روح دې ښاد او ياد دې يې تل پاتې وي .
په درنښت
د نورو په استازيتوب
ډاكتر شيرحسن حسن
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
الحاج
فضل الله رشتين
اجمل خټګ د خپل عصر عظيم شخصيت
اجمل خټك د خپل عصر يو عظيم شخصيت ؤ ،
داسې يو شخصيت چې په لكونو كسانو كښې
او په پيړ يو پيړيو كښې په نادر ډول يو
يو پيدا كيږي
.
اجمل بابا يو بې جوړې سياست دان ؤ ، هغه
يو
بې جوړې شاعر او اديب ؤ ، هغه يو بې جوړې
فيلسوف ؤ ، هغه يو بې جوړې ستر انسان
ؤ
.
اجمل خټګ بابا د خوشحال خان خټك له
خاورې
سر راواچت كړ ، په اباسين او تاتره يو بل
مشال شو ، د غيرت يوه چيغه شوه او په
ټوله پښتونخوا يې د خپل علم ، پوهې ،
سياست او معرفت رڼا خپره كړه ، ددې
رڼاپه
بركت د علم او معرفت په زركونه تياره
ذهنونه روښانه شول . . اجمل بابا د
خلكو په زړونو كښې له وطن سره د مينې
داحساس د ژوندي كولو په خاطر رنګارنګ
ترانې
وويلې ، په پښتون قام كښې يې د اتفاق او
اتحاد د پيدا كيدو د پاره په زور زور
چيغې ووهلې
.
هغه د پښتون قام بد حال ته كتل او دا
يې
ارمان ؤ چې دا قام لږ رابيدار شي ، لږ
احساس پيدا كړي ، لږ حركت وكړي ، لږ له
سيالانو نه وشرميږي او په ځان كښې
بدلون راولي
.
هغه په خپلو سترګو ليدل چې د پښتون قام
در
په در دى ، د پښتون قام د ظلمونو ښکار دى
او دا قام له ډول ډول ستونزو سره
مخامخ دى
.
هغه ليدل چې د بې عدالتۍ په دې جهان
كښې د پښتنو حق خوړل كيږي
.
هغه ليدل چې دپښتنو په ښګلې پاكه او
جنتي
خاوره اور بل دى او جهنم ترينه جوړ
شوى دى
.
هغه ليدل چې پښتانه په خپل كور كښې او
په
خپل وطن كښې درپه در او سرګردانه دي
.
هغه ليدل چې په رڼا ورځ د پښتون په حق
سترګې پټې كيږي
.
هغه ليدل چې د پښتون وينه په ناحقه
توئيږي
.
هغه ليدل چې پښتانه په بمونو الوزي ،
كورونه يې ورانيږي ، خاورې يې په سر
كيږي خو څوك يې نه په غم او نه په
قيصه
كښې دي.
هغه پوهيده چې پښتون د طالب په نوم وهل
كيږي
او وژل كيږي.
هغه پوهيده چې پښتون د مسلمان او ملا په
نوم
له منځه ځي.
هغه پوهيده چې د پښتنو د تعليم مخه نيول
كيږي
هغه پوهيده چې د پښتنو په فرهنګ لوبې
كيږي
..
هغه پوهيده چې پښتون ته په سياسي ،
اقتصادي او امنيتي برخو كښې سختې ضربې
او صدمې رسيږي
.
د هغه زړه داغ داغ ؤ ،د هغه زړه غمجن
او
ناقرار ؤ ، د هغه فكر پريشان ؤ
.
هغه د پښتون په بې غورۍ ژړل ،
هغه د پښتون په بې پروايۍ ژړل ،
هغه د پښتون په بې اتفاقۍ ژړل
،
هغه د پښتون په سرتور سر او بربنډ لغړ
ځان
ژړل
.
هغه د پښتون په بد نصيبۍ
ژړل
.
هغه د پښتون په لوږه او تږه خپه
ؤ
.
هغه د پښتون په غريبۍ او مفلسۍ خپه ؤ
.
نو ځكه يې پښتنو ته دا خواست كولو
چې
:
اى پښتنو ! را ويښ شي اول ځان بدل كړي
او
بيا د ظلم او زور جهان بدل كړئ. له
حالاتو سره مقابله وكړي او په نره مبارزه
وكړئ.
له پښتنو څخه د هغه هيله او غوښتنه دا وه
چې ځانته د مينې او محبت يو نظام جوړ كړ
ي او په دې نظام كښې د ورورۍ او عزيزولۍ
ژوند وكړي.
له پښتنو نه د هغه خواهش دا ؤ چې ځانته د
انسان د شرافت يو كور جوړ كړي او په دې
كور كښې د عمر شپې سبا
كړي.
اجمل خټګ د پښتون قام دښه ژوند د پاره ،
ددې
قام د عزت او وياړ د پاره په زړه كې
مقدسې او سپيڅلې هيلې او آرزو كانې
درلودې
اجمل بابا د يو پاك او سپيڅلي لوي زړه
خاوند
ؤ
.
هغه ټول عمر د پښتون قام په غم كښې تير كړ
،
ږيره يې د همدغه بدبخته قام د سرلوړۍ او
ترقۍ په غم كښې سپينه شوه ، ماغزه يې
ويل شو ، نظر يې كمزورى شو ، د زړه طاقت
يې ختم شو او په پاى كښې يې د تل دپاره
سترګې پټې كړې او له دې فاني او جنجالي
دنيا نه يې رخصت واخيست
.
هغه دعا كوله چې د پښتو ن په تياره
ژوندكښې روښنائي را شي
هغه دعا كوله چې د پښتنو په سينو كښې د
كينو
او تربګنو زهر د مينې او محبت په خوږو
بدل شي
.
هغه دعا كوله چې د پښتنو تياره ذهنونه د
علم او پوهې په رڼا روښانه شي
.
اجمل بابا د پښتون دښمن ښه پيژندلى ؤ ،
هغه
خپل دښمن ته هيڅكله تسليم نه شو
.
هغه ته د لوړو منصبونو وړانديزونه
وشول
.
هغه ته د دولت وعدې وشوې
.
هغه ته د رتبې او مقام پيشنهادونه
وشول.
خو هغه د منصب دپاره خپله پښتو خرڅه نه
كړه.
هغه د دولت د پاره ذلت قبول نه
كړ
.
هغه د رتبې او مقام د پاره د خپل غرور
او
عظمت دروند سر ټيټ نه كړ
.
هغه د د ښمن په چلونو او سازشونو پوهيده
،
هغه په خوله خوږ د پښتون دښمن
پيژندلى ؤ ،
نو ځكه يې داسې وويل
:
مونږ ټول خواږه دښمنان
وپيژندل
مونږ زاړه نوي ياران
وپيژندل
ستا پخوانو او اوسنو ته سلام
اى زمانې ستا رنګينو ته
سلام
د پښتنو دښمنانو د اجمل خټك او د پښتنو د
نورو مشرانو تر منځ د بې اعتمادۍ فضا
پيدا كړه ، ځيني يې په دولت خوشحاله كړل
او
ځني يې په منصب خوشحاله كړل . د پښتنو هغه
تحريك چې پاچاخان پيل كړی ؤ ، هغه تحريك
بې خونده كړاى شو
.
كله چې د پښتنو يو ستر سياسي ، ادبي ،
فرهنګي
، علمي يا ملي شخصيت له دې دنيا نه رخصت
واخلي نو بيا زما په شان ډير ليكوالان قلم
په لاس كښې واخلي او خپل تأثرات وليكي .
كاش چې مونږ دا كار هغه وخت وكړو كله چې
د اجمل بابا په شان عظيم شخصيتونه
ژوندي وي
.
خوشحال بابا څه ښه ويلي دي
:
د خوشحال قدر كه اوس په هيچا نشته
پس له مرکه به يې ياد كا
ډير
عالم
اجمل خټك چې ژوندى ؤ نو چا يې پوښتنه نه
كوله
خو اوس چې دغه نابغه شخصيت له مونږ نه
بيل شو نو مونږ يې يادوو او صفتونه يې
كوو.
كه اجمل خټك د كومې بلې ژبې شاعر وې ، كه
اجمل خټګ په كوم بل قوم پورې تړلى ستر
سياست دان وې نو نن به د هغه قوم په هر
كور كښې وير او ماتم وې ، نن به
چارواكو لږ تر لږه يوه ورځ د هغه ستر
شخصيت
په احترام عمومي رخصتي اعلان كړې وې ،
د هغه د تدفين مراسم به يې په دولتي سطح
په شاندار ډول تر سره كړې وې او د هغه
په ياد به يې مجلسونه او غونډې جوړې كړې
وې
.
د اجمل خټك د پايې سياستمدار ، شاعر او
اديب
چيرته په پيړيو كښې هم نه پيدا كيږي.
خو څه وكړ و پښتانه د خپلو مشرانو قدر
نه
كوي ، فخر افغان پاچا خان ويلي دي چې
:
(
په پښتنو كښې بغض او كينه ده . يو پښتون د
بل پښتون دشمن دى . اتفاق نشته ، ته زما
په خوشحالۍ خوشحاله نه يې او زه ستا په
خوشحالۍ خوشحاله نه يم. ته زما خير نه
غواړې او زه ستا خير نه غواړم . ته زما په
بربادۍ خوشحاليږې او زه ستا په بربادۍ
خوشحاليږم . زه تا وژنم او ته ما وژنې
)
اجمل بابا هم پښتنو ته دا خواست كړی دى
چې
:
اى پښتنو ! اى ليونو پښتنو
!
يه تنس نس شوو پرګنو پښتنو
راځئ په كور كښې مركه شو
سره
د سيالئ وخت دى چې جرګه شو
سره
راځئ چې د اجمل بابا په پورتنى خواست
پوره
كړو. مونږ پښتنو ته پرته له دې چې په
خپلو كښې اتفاق وكړو او اتحاد وكړو
بله
چاره نه لرو . مونږ پښتنو ته څوك خپل حق
نه راكوي مونږ بايد خپل حق په خپله لاس ته
راوړو . د حق لاس ته راوړل په حق
باندې په عمل كولو او په حق باندې د
ايمان
لرلو په صورت كښې امكان لري.
كه چارواكي د اجمل خټګ په شان د سترو
سياسي
او ادبي شخصيتونو قدر نه كوي او د هغوي د
خدمتونو حق نه پر ځاى كوي ، ددې سبب دا
دې چې مونږ پښتانه سست او بيكاره يو.
مونږ پښتانه دومره خو كولاى شو چې په خپلو
كښې سره جرګه شو او دداسې سترو شخصيتونو
لكه اجمل خټګ د يادولو او د هغه د سترو
سياسي ، علمي او ادبي خدمتونو د نمانځلو د
پاره يوه ستراتيژي او يو پروګرام جوړ
كړو ، د هغه په ياد سمينارونه او غونډې
جوړې كړ و ، تحقيقي مركزونه جوړ كړ و ، د
هغه په نوم ښونځي جوړ كړو ، پوهنتونونه
جوړ كړو ، ادبي او فرهنګي ټولنې جوړې
كړو.
په پښتونخوا كښې د نشنل پارټۍ حكومت دى
،
دى حكومت ته ښايي چې د اجمل خټګ سترو
خدمتونو ته د درناوئ په خاطر اقدامات
وكړي.
زه خبر شوم چې د پښتونخوا د حكومت لخوا
اجمل
خټك ته پنځه لكه روپۍ ليږل شوې وې خو
خدايبخښلي اجمل بابا هغه پيسې مسترد كړې
او
داسې يې وويل چې : “ له ما څخه نور
ډير محتاج خلك شته چې مرستو ته ضرورت
لري
دا پيسې دى هغوي ته وركړ شي.” دا د اجمل
خټګ د خود دارۍ ، عزت النفس او ستر شخصيت
يوه نښه ده . هغه په پنځو مرلو غريبانه
كور كښې ژوند كاوه او په همدې غريبانه
كوركې يې له دې دنيا نه سترګې پټې كړې
.
په ټول افغان كښې مې دا خبر ولوست چې د
ارواښاد ولي خان له درنې كوورنۍ څخه د
اجمل بابا په جنازه كښې څوك شريك شوي نه
وو. زه په دې خبر غمجن شوم
.
كله چې ارواښادپوهاند رشتين د 1989 كال د
نوامبر په 26 وفات شو نو اجمل خټګ له
اكوړه خټګ نه په ډير تلوار د سهار په نهو
بجو
ځان حيات آباد ته ورسولو او په جنازه كښې
شريك شو او په دغه وخت كښې يې يوه ډيره
پر جوشه او له احساساتو نه ډګه وينا
وكړه. چې د هغې وينا څو جملې
دادي
:
رښتين صيب په اخلاص او ايماندارۍ
رښتينولۍ
ولس لپاره خدمت كړی دى . رښتين صيب د يوه
نغري ، د يوې كورنۍ ، د يوې قبيلې ، د يوې
سيمې نه ؤ بلكې د هرې كورنۍ ۍ، د هرې
قبيلې او بيا په مجموع كښې د ټول پښتون
قام سر
تاج ؤ
.”
اوس زه وايم چې د عصر دا عظيم شخصيت ،
اجمل
بابا د ټولو پښتنو د سرتاج ؤ . نو دا تاج
به إن شاءالله د تل د پاره زمونږ د
ټولو پښتنو د سر ښګلا او زينت وي.
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
د اجمل خټک په مړ